Overijssel is mooi

hoog water Reest Piet Oosting
Uit ons magazine van 7 maart 2013, door Henk Hengeveld

Overijssel is een heel mooie provincie, met prachtige dorpen en steden. Die schoonheid wordt belangrijk bepaald door de landschappen; de natuurlandschappen en de agrarische cultuurlandschappen.

Natuur in Overijssel heeft veel waarde voor ons leven. Daarom is het waard om voor de natuur op te komen, om te zorgen dat die waarde in stand blijft. Ook hebben planten en dieren hun eigen bestaansrecht, die wij moeten beschermen. Landschap Overijssel is 80 jaar geleden opgericht om bij te dragen aan de bescherming van natuur&landschap.

Woeste gronden

Tot ergens in de periode 1850 – 1900 was er veel natuur in Nederland en Overijssel. Maar in de beleving van de bewoners was het niet van belang; het was woeste grond, onland, iets dat wel beter was te gebruiken. Vanaf toen werd veel woeste grond omgezet in landbouwgrond, wat goed was voor de voedselvoorziening voor de groeiende bevolking.

Bescherming

Maar naast de verbetering van de welvaart ontstond ook geleidelijk het besef dat natuur belangrijk voor ons mensen is. In 1905 werd Natuurmonumenten opgericht als directe actie tegen het dempen van het Naardermeer met Amsterdams afval. Maar ook om de hele achteruitgang van natuur te stoppen door terreinen te kopen en te bewaren voor het nageslacht.

Provinciale Landschappen

Om nog meer beschermingskracht te ontwikkelen werden de Provinciale Landschappen opgericht. Utrechts Landschap als eerste in 1927 en het Overijssels Landschap de zesde, op 28 december 1932. Die periode van globaal 1900 tot in de tachtiger jaren was eigenlijk defensief: door aankopen van bestaande natuur werd geprobeerd de achteruitgang zo veel mogelijk te beperken.

Maakbaar land

Vanaf de jaren zeventig kwam een verandering. Door groeiende welvaart kwam er behoefte aan recreatie en ontstond inzicht in de noodzaak van een schoon milieu. Het idee om ook nieuwe natuur te maken, paste helemaal in de Nederlandse cultuur van het maakbare land. Al eeuwen waren er inpolderingen, ruilverkavelingen, aanleg van wegen en kanalen en de bouw van nieuwe steden zoals Almere. Deze omslag in denken werd bezegeld met het verschijnen van het Natuurbeleidsplan 1990 waarin tot de Ecologische Hoofdstructuur werd besloten.

De Ecologische Hoofdstructuur (EHS)

Door de aanleg van de EHS willen wij natuurgebieden uitbreiden en versterken en in een netwerk aan elkaar verbinden. Hierdoor wordt de natuur minder kwetsbaar en kan ze veerkrachtiger en robuuster worden. Robuuste natuur is niet kwetsbaar voor invloeden van buiten, en voor veranderingen, zoals klimaatveranderingen. In feite is de EHS een scheiding in het platteland; tussen natuurgebieden en de landbouwgebieden. De conclusie was dat er nauwelijks biodiversiteit is te behouden in het agrarisch landschap met moderne grootschalige intensieve landbouw.

Overtuigend concept

In 1990 werden dus plannen gemaakt om in 2018 een netwerk van beschermde natuurgebieden te hebben. Het netwerk zou totaal ongeveer 730.000 hectare moeten omvatten, een uitbreiding van de toen bestaande natuur met 275.000 hectare. In 2009 werd het EHS-plan geëvalueerd. De hoofdconclusies was dat “het concept dat aan het natuurbeleid ten grondslag ligt (EHS) is en blijft een overtuigend concept.” Maar er is ruimte voor verbetering.

Natuur als ruggegraat van Overijsselse ruimte

Vooral werd benadrukt dat de robuustheid van de natuurgebieden belangrijk is, om niet bij elke omgevingsverandering weer extra maatregelen te moeten nemen om de natuur te beschermen. In 2009 werd ook in de Omgevingsvisie van Overijssel door Provinciale Staten het grote belang van de EHS benadrukt. Natuur werd beschreven als ruggengraat van de Overijsselse ruimte; zowel voor het behoud van biodiversiteit als van de kwaliteit van de omgeving voor de bewoners en bezoekers.

De lopende discussies over de EHS in Overijssel

Het kabinet Rutte I wilde fors bezuinigen op de natuur, als onderdeel van de algemeen noodzakelijke bezuinigingen. Dat in deze situatie ook de natuur moet bezuinigen is logisch. Maar de voorstellen van de provincie gaan ons en onze partners te ver.

Verbonden natuurgebieden

De provincie is te prijzen dat er veel geld is gereserveerd voor de Natura2000 gebieden, de Champions League natuur. Maar de provincie schrapt een aantal belangrijke verbindingen. Daarmee wordt afbreuk gedaan aan de essentie van het idee “verbonden natuurgebieden”. Vooral de robuustheid en veerkracht van de natuur wordt daarmee aangetast. En daarmee wordt “goedkoop is duurkoop”.

Samen

Landschap Overijssel, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, samen met onder andere waterschappen, gemeenten en ook de landbouw, hebben voorstellen ingediend om een aantal verbindingen wel aan te leggen in de periode tot 2018. Dat zijn vooral beeksystemen, waar de wateropgaven en de natuuropgaven hand in hand gaan. Voor ons is dat het afmaken van de Regge en de Reest. Daarom blijven wij ijveren voor een goede EHS. Gelukkig zijn wij weer in gesprek met de provincie om een pact voor de natuur te sluiten.

Meer weten?

Bekijk de kaart met het voorstel voor de Reest >>

Bekijk de kaart met het voorstel voor de Regge >>